ใช้ AI ร่างสัญญาได้ไหม? เสี่ยงอะไรบ้าง (คำตอบตรงไปตรงมา 2569)

AI อย่าง ChatGPT หรือ Gemini ช่วยร่างโครงสัญญาได้เร็วและเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ไม่รับประกันว่าเนื้อหาถูกต้องตามกฎหมายไทยฉบับล่าสุด ไม่ตรวจสอบว่าข้อสัญญาเข้าข่าย "ข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม" ตามประกาศ สคบ. หรือไม่ และไม่ครอบคลุมข้อกำหนด PDPA ที่จำเป็นสำหรับสัญญาบางประเภท ที่สำคัญที่สุดคือข้อความที่ AI เขียนออกมายังไม่ใช่เอกสารที่มีผลผูกพันทางกฎหมายจนกว่าจะมีการเซ็นที่ถูกต้องตามพ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 มาตรา 9

บทความนี้เขียนขึ้นสำหรับคนที่ใช้ AI ร่างสัญญาอยู่แล้ว หรือกำลังคิดจะลองใช้ ไม่ใช่บทความต่อต้าน AI และไม่ใช่บทความที่บอกว่า AI แทนทนายความได้ทุกอย่าง แต่เป็นคำตอบตรงไปตรงมาว่า AI ทำอะไรได้ดี ทำอะไรไม่ได้ และต้องเติมอะไรเพิ่มก่อนที่ข้อความหนึ่งชุดจะกลายเป็นสัญญาที่ใช้งานได้จริง

สรุปสั้น ๆ: AI ช่วยร่างโครงสัญญาได้ดีในแง่โครงสร้างและภาษา แต่ไม่รับประกันความถูกต้องตามกฎหมายไทยที่อัปเดตล่าสุด ไม่ตรวจสอบข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม และไม่เติมเงื่อนไข PDPA ให้อัตโนมัติ ก่อนใช้จริงควรตรวจสอบ 3 ชั้น คือเนื้อหา ความสอดคล้องกับกฎหมาย และการเซ็นที่มีผลผูกพันตามมาตรา 9

สิ่งที่ควรรู้

• AI เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับร่างสัญญา แต่ไม่ใช่เส้นชัย
• ความเสี่ยงหลัก 3 ข้อคือกฎหมายที่อาจไม่อัปเดต ข้อสัญญาที่อาจเข้าข่ายไม่เป็นธรรม และ PDPA ที่ AI ไม่เติมให้อัตโนมัติ
• ข้อความที่ AI ร่างไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายจนกว่าจะเซ็นตามมาตรา 9 ของพ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544
• AI กับทนายความไม่ใช่ทางเลือกที่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ทำงานคนละหน้าที่กัน

AI ร่างสัญญาได้ไหม

ได้ และเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับการร่างสัญญา LLM อย่าง ChatGPT หรือ Gemini ทำงานได้ดีในสามเรื่องหลัก คือช่วยจัดโครงสร้างสัญญาให้มีหัวข้อครบ (คู่สัญญา วัตถุประสงค์ เงื่อนไขการชำระเงิน การยกเลิกสัญญา) ช่วยร่างข้อความฉบับแรกจากไอเดียคร่าว ๆ และช่วยแปลหรือปรับสำนวนให้อ่านง่ายขึ้น สำหรับคนที่ไม่เคยร่างสัญญามาก่อน การเริ่มด้วย AI ดีกว่าการเริ่มจากหน้ากระดาษเปล่าอย่างชัดเจน

สิ่งที่ต้องแยกให้ชัดคือ AI ทำหน้าที่แค่ "ช่วยเขียนข้อความ" ไม่ได้ทำหน้าที่ตรวจสอบว่าข้อความนั้นสอดคล้องกับกฎหมายไทยฉบับล่าสุดหรือไม่ และไม่ได้ทำหน้าที่ทำให้เอกสารนั้นมีผลผูกพันทางกฎหมาย

ใช้ AI ร่างสัญญา เสี่ยงอะไรบ้าง

ความเสี่ยงหลักมี 3 ข้อ คือกฎหมายที่ AI อ้างอิงอาจไม่อัปเดต ข้อสัญญาอาจเข้าข่ายไม่เป็นธรรมโดยไม่รู้ตัว และเงื่อนไข PDPA ที่จำเป็นอาจไม่ถูกเติมเข้าไป แต่ละข้อมีลักษณะต่างกันและควรเข้าใจแยกกัน

1. การอ้างอิงกฎหมายที่อาจไม่อัปเดตหรือคลาดเคลื่อน LLM ทั่วไปอาจอ้างอิงชื่อกฎหมาย มาตรา หรือปีที่บังคับใช้คลาดเคลื่อนได้ โดยเฉพาะเมื่อถูกถามเรื่องที่มีการแก้ไขกฎหมายบ่อย ความเสี่ยงนี้เป็นที่รู้กันทั่วไปในหมู่ผู้ใช้ AI เชิงกฎหมาย จึงควรตรวจสอบทุกการอ้างอิงกฎหมายที่ AI ยกมาซ้ำกับแหล่งที่มาทางการก่อนใช้จริงเสมอ

2. ข้อสัญญาที่อาจเข้าข่ายไม่เป็นธรรม สัญญาบางประเภทในไทยอยู่ภายใต้ประกาศคณะกรรมการว่าด้วยสัญญาของสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) ซึ่งกำหนดข้อสัญญาที่ห้ามใช้หรือข้อสัญญาที่ต้องมีในสัญญาบางประเภท AI ทั่วไปไม่ได้ถูกฝึกมาให้รู้ประกาศเฉพาะทางเหล่านี้โดยอัตโนมัติ

3. PDPA ที่ไม่ถูกเติมให้อัตโนมัติ สัญญาที่มีการเก็บข้อมูลส่วนบุคคล เช่น สัญญาเช่าที่ขอสำเนาบัตรประชาชน หรือใบยินยอมทางการแพทย์ ต้องมีข้อกำหนดตามพ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) ประกอบด้วย ถ้าไม่ได้สั่ง AI ให้เพิ่มข้อความ PDPA อย่างเจาะจง ส่วนนี้มักจะหายไปจากร่างสัญญาโดยไม่มีใครสังเกต

สัญญาที่ AI ร่าง มีผลผูกพันทางกฎหมายไหม

ข้อความที่ AI ร่างขึ้นมาเพียงอย่างเดียวยังไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย สิ่งที่ทำให้สัญญามีผลผูกพันคือการเซ็นที่ถูกต้อง ไม่ใช่คุณภาพของข้อความ ตามมาตรา 9 ของพ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ต้องสามารถระบุตัวผู้ลงลายมือชื่อได้ และแสดงให้เห็นว่าผู้นั้นยอมรับข้อความในเอกสารนั้นจริง

พูดง่าย ๆ คือ สัญญาที่ AI ร่างขึ้นมาสวยงามแค่ไหน ยังเป็นแค่ "ข้อความ" จนกว่าคู่สัญญาทุกฝ่ายจะเซ็นด้วยวิธีที่มีผลผูกพันตามกฎหมาย ประเด็นนี้เชื่อมโยงกับความเข้าใจผิดที่พบบ่อยอีกข้อหนึ่งคือ การใช้เอกสารที่ AI ร่างแล้ว "เซ็น" ด้วยการแปะรูปลายเซ็นลงใน PDF ซึ่งมีจุดอ่อนของตัวเองแยกต่างหากจากปัญหาเนื้อหา อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ รูปลายเซ็นแปะใน PDF ใช้ได้ไหม

หากต้องการเข้าใจภาพรวมของกฎหมายลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ไทยแบบละเอียด อ่านต่อได้ที่ ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ ถูกกฎหมายไหม

ต้องตรวจสอบอะไรก่อนใช้สัญญาที่ AI ร่าง

ก่อนส่งสัญญาที่ AI ร่างให้คู่สัญญาเซ็น ควรตรวจ 4 จุดนี้เสมอ

1. ตรวจสอบการอ้างอิงกฎหมายทุกจุด เทียบกับแหล่งที่มาทางการ เช่น เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยตรง อย่าเชื่อชื่อมาตราหรือปีที่ AI ระบุโดยไม่ตรวจสอบ
2. ตรวจสอบว่าสัญญาประเภทนี้มีข้อสัญญาที่ต้องมีหรือห้ามมีตามประกาศ สคบ. หรือไม่ โดยเฉพาะสัญญาที่เกี่ยวกับผู้บริโภค เช่น สัญญาเช่า สัญญาซื้อขายผ่อนชำระ
3. เพิ่มข้อกำหนด PDPA ถ้าสัญญามีการเก็บข้อมูลส่วนบุคคล ไม่ว่าจะเป็นชื่อ เบอร์โทร ที่อยู่ เลขบัตรประชาชน หรือข้อมูลสุขภาพ
4. เซ็นด้วยระบบที่มีผลตามมาตรา 9 คือระบุตัวผู้เซ็นได้ด้วยวิธีที่น่าเชื่อถือ เช่น ยืนยันตัวตนด้วย OTP พร้อมบันทึกเวลา (audit trail) ไม่ใช่แค่พิมพ์ชื่อท้ายอีเมลหรือแปะรูปลายเซ็น

AI ร่างสัญญากับทนายความร่างสัญญา ต่างกันตรงไหน

AI กับทนายความไม่ใช่คู่แข่งที่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ทำงานเสริมกันคนละจุด AI เร็วและถูกในการร่างฉบับแรก ทนายความแม่นยำในการตรวจสอบความสอดคล้องกับกฎหมายและความเสี่ยงเฉพาะกรณี

Jabmue ไม่ได้อ้างว่าทดแทนทนายความ และไม่ได้อ้างว่า AI ร่างสัญญาให้ฟรีในตัวเอง สิ่งที่ Jabmue ทำคือช่วยปิดช่องว่างสุดท้ายหลังจากที่เนื้อหาสัญญาพร้อมแล้ว ไม่ว่าจะร่างด้วย AI ทนายความ หรือทั้งสองอย่างรวมกัน คือการทำให้เอกสารนั้นถูกจัดรูปแบบให้ครบและเซ็นได้อย่างมีผลผูกพันทางกฎหมายจริง ด้วยการยืนยันตัวตนของผู้เซ็นและการบันทึก audit trail ตามมาตรฐานที่มาตรา 9 กำหนด

อ่านต่อ: เปรียบเทียบเครื่องมือเซ็นเอกสารออนไลน์ในไทย

คำถามที่พบบ่อย

ChatGPT ร่างสัญญาเช่าได้ไหม

ได้ แต่ควรตรวจสอบเงื่อนไขเฉพาะของสัญญาเช่า เช่น การจดทะเบียนเมื่อสัญญาเกิน 3 ปี และควรเซ็นด้วยระบบที่มีผลตามมาตรา 9 ไม่ใช่แค่พิมพ์ชื่อท้ายข้อความ

สัญญาที่ AI ร่างผิดกฎหมาย ใครรับผิดชอบ

โดยหลักทั่วไป ผู้ใช้งานหรือคู่สัญญาที่ลงนามเป็นผู้รับผิดชอบต่อเนื้อหาสัญญาที่ตนเองนำไปใช้จริง ไม่ใช่ผู้ให้บริการ AI ที่ช่วยร่างข้อความ

มีวิธีตรวจสัญญาที่ AI ร่างก่อนใช้จริงไหม

แนะนำให้ทนายความหรือผู้เชี่ยวชาญตรวจทานเนื้อหาก่อนใช้จริงเสมอ โดยเฉพาะสัญญาที่มีมูลค่าสูงหรือมีความเสี่ยงด้านข้อพิพาท

AI ร่างสัญญาภาษาไทยแม่นยำแค่ไหน

โครงสร้างประโยคและการจัดหัวข้อทำได้ดี แต่คำศัพท์กฎหมายเฉพาะทางบางคำอาจคลาดเคลื่อนหรือไม่ตรงกับที่ใช้จริงในวงการกฎหมายไทย ควรให้ผู้มีความรู้ด้านกฎหมายตรวจทานก่อนใช้งานจริง

สัญญาที่ AI ร่าง เซ็นออนไลน์ได้ไหม

ได้ ถ้าระบบเซ็นที่ใช้มีผลตามมาตรา 9 คือยืนยันตัวตนผู้เซ็นได้และบันทึกเวลาการเซ็นไว้เป็นหลักฐาน อ่านการเปรียบเทียบเครื่องมือเซ็นเอกสารออนไลน์ในไทยได้ที่ เปรียบเทียบเครื่องมือเซ็นเอกสารออนไลน์ในไทย

บทสรุป

AI เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีสำหรับการร่างสัญญา แต่ไม่ใช่เส้นชัย สามสิ่งที่ยังคงเป็นความรับผิดชอบของมนุษย์คือการตรวจสอบความทันสมัยของกฎหมาย การตรวจข้อสัญญาที่อาจเข้าข่ายไม่เป็นธรรม และการเซ็นให้มีผลผูกพันทางกฎหมายจริง

หากคุณมีสัญญาที่ร่างเสร็จแล้ว ไม่ว่าจะร่างด้วย AI หรือทนายความ ขั้นตอนสุดท้ายที่ทำให้เอกสารนั้นใช้งานได้จริงคือการส่งให้เซ็นด้วยระบบที่ยืนยันตัวตนได้และมี audit trail ครบถ้วน ทดลองใช้ฟรี เพื่อดูว่า Jabmue ช่วยขั้นตอนสุดท้ายนี้ได้อย่างไร