สัญญาบริการ ตัวอย่าง: สัญญาจ้างทำของ vs จ้างแรงงาน ต่างกันตรงไหน

สัญญาบริการที่คนไทยเรียกกันทั่วไปส่วนใหญ่คือสิ่งที่กฎหมายเรียกว่า "สัญญาจ้างทำของ" ไม่ใช่ "สัญญาจ้างแรงงาน" ความแตกต่างนี้ไม่ใช่เรื่องคำศัพท์เฉย ๆ แต่มีผลจริงต่อภาษีมูลค่าเพิ่ม อากรแสตมป์ ประกันสังคม และแม้แต่ว่าใครเป็นเจ้าของผลงานที่ทำออกมา

หลายธุรกิจ SME เซ็นสัญญากับผู้รับจ้างภายนอกโดยไม่รู้ตัวว่ากำลังสร้างความสัมพันธ์แบบ "จ้างแรงงาน" อยู่ในทางปฏิบัติ ทั้งที่เอกสารเขียนว่า "สัญญาบริการ" ผลที่ตามมาอาจมาในรูปของการถูกตรวจสอบภาษีย้อนหลังหรือข้อพิพาทเรื่องสิทธิลูกจ้าง บทความนี้อธิบายความต่างที่ชัดเจน หัวข้อที่สัญญาบริการ B2B ต้องมี และวิธีเปลี่ยนจากการต่อรองผ่านแชทเป็นเอกสารเซ็นถูกต้อง

สรุปสั้น: สัญญาจ้างทำของคือสัญญาที่ผู้รับจ้างมุ่งส่งมอบ "ผลสำเร็จของงาน" โดยมีอิสระในวิธีการทำงาน ต่างจากสัญญาจ้างแรงงานที่เน้นความสัมพันธ์แบบนายจ้าง-ลูกจ้างและการบังคับบัญชาโดยตรง ความแตกต่างนี้ส่งผลต่อภาษีมูลค่าเพิ่ม อากรแสตมป์ ประกันสังคม และความเป็นเจ้าของผลงานตามกฎหมาย สัญญาบริการ B2B ที่รัดกุมควรมีอย่างน้อย 6 หัวข้อ ตั้งแต่ขอบเขตงานไปจนถึงเขตอำนาจศาล และสามารถเซ็นแบบอิเล็กทรอนิกส์ได้ตาม พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544

สิ่งที่จะได้จากบทความนี้

• สัญญาจ้างทำของกับสัญญาจ้างแรงงานต่างกันตรงไหน และทำไมชื่อเอกสารไม่ใช่ตัวชี้ขาด
• ผลทางภาษีและกฎหมาย 4 เรื่องที่เปลี่ยนไปตามประเภทสัญญาที่เลือก
• ใครเป็นเจ้าของผลงานตามค่าเริ่มต้นของกฎหมาย ถ้าไม่ได้เขียนไว้เป็นอย่างอื่น
• 6 หัวข้อที่สัญญาบริการ B2B ต้องมีเพื่อป้องกันข้อพิพาท
• วิธีเปลี่ยนจากการตกลงผ่าน LINE หรืออีเมล เป็นเอกสารเซ็นถูกต้องในไม่กี่นาที

สัญญาจ้างทำของ คืออะไร ต่างจากสัญญาจ้างแรงงานอย่างไร

สัญญาจ้างทำของคือสัญญาที่ผู้รับจ้างตกลงทำงานให้สำเร็จตามที่ตกลงไว้ และผู้ว่าจ้างตกลงจ่ายสินจ้างเมื่องานเสร็จ จุดที่ต่างจากสัญญาจ้างแรงงานอย่างชัดเจนคือ ผู้รับจ้างมีอิสระในการเลือกวิธีการทำงานเอง ไม่ได้อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาโดยตรงของผู้ว่าจ้างแบบที่ลูกจ้างอยู่ภายใต้นายจ้าง

จุดที่มักถูกมองข้ามคือ ผู้รับจ้างในสัญญาจ้างทำของสามารถเป็นนิติบุคคลได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นบุคคลธรรมดา ต่างจากสัญญาจ้างแรงงานที่ลูกจ้างต้องเป็นบุคคลธรรมดาเสมอ นี่คือเหตุผลที่ธุรกิจสามารถว่าจ้างบริษัทหรือเอเจนซี่เป็นผู้ให้บริการภายใต้สัญญาจ้างทำของได้ตามปกติ

สิ่งที่สำคัญที่สุดที่ต้องเข้าใจคือ ชื่อเอกสารไม่ใช่ตัวตัดสิน การเขียนหัวเรื่องว่า "สัญญาบริการ" หรือ "สัญญาจ้างทำของ" ไม่ได้แปลว่าความสัมพันธ์ในทางปฏิบัติจะเป็นแบบนั้นเสมอไป ถ้าในความเป็นจริงผู้ว่าจ้างควบคุมเวลาทำงาน สถานที่ทำงาน และวิธีการทำงานของผู้รับจ้างอย่างใกล้ชิดเหมือนลูกจ้าง ความสัมพันธ์นั้นอาจถูกตีความว่าเป็นสัญญาจ้างแรงงานในทางปฏิบัติ ไม่ว่าเอกสารจะเขียนว่าอย่างไร

ทำไมการเลือกประเภทสัญญาผิด ถึงมีผลทางภาษีและกฎหมายจริง

การจัดประเภทสัญญาผิดไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิคทางกฎหมาย แต่ส่งผลต่อภาษีและความรับผิดชอบที่ธุรกิจต้องแบกรับจริง ต่อไปนี้คือความแตกต่างหลักที่ธุรกิจควรรู้ก่อนเลือกประเภทสัญญา

จุดที่ธุรกิจ SME มักไม่รู้ตัวคือ ถ้าจัดประเภทสัญญาผิดตั้งแต่ต้น เช่น เขียนว่าเป็นสัญญาจ้างทำของ ทั้งที่ในทางปฏิบัติเป็นสัญญาจ้างแรงงาน อาจนำไปสู่การถูกประเมินภาษีย้อนหลังหรือการเรียกร้องสิทธิลูกจ้างในภายหลัง ทั้งสองกรณีสร้างความเสียหายมากกว่าที่คิดตอนเริ่มต้น

ใครเป็นเจ้าของผลงาน: ลิขสิทธิ์ในสัญญาบริการ

หากไม่ได้เขียนข้อตกลงเรื่องลิขสิทธิ์ไว้เป็นอย่างอื่น ค่าเริ่มต้นตามหลักกฎหมายในสัญญาจ้างทำของคือลิขสิทธิ์ในผลงานตกเป็นของผู้ว่าจ้าง ซึ่งตรงข้ามกับสัญญาจ้างแรงงานที่ลิขสิทธิ์มักยังคงอยู่กับผู้สร้างสรรค์ผลงาน (ลูกจ้าง) เว้นแต่มีข้อตกลงเป็นอย่างอื่น

นี่คือจุดที่ธุรกิจประเภทเอเจนซี่โฆษณาหรือบริษัทซอฟต์แวร์ที่จ้างช่วง (subcontract) มักพลาดโดยไม่รู้ตัว ถ้าเอเจนซี่จ้างฟรีแลนซ์มาทำงานให้ลูกค้าโดยไม่มีข้อสัญญาเรื่องลิขสิทธิ์ที่ชัดเจน อาจเกิดความไม่แน่นอนว่าเอเจนซี่มีสิทธิส่งมอบงานนั้นให้ลูกค้าใช้ได้เต็มที่หรือไม่ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือเขียนข้อตกลงเรื่องความเป็นเจ้าของผลงานให้ชัดเจนในสัญญาเสมอ ไม่ปล่อยให้เป็นไปตามค่าเริ่มต้นของกฎหมาย

6 หัวข้อที่สัญญาบริการ B2B ต้องมี

สัญญาบริการระหว่างธุรกิจกับธุรกิจ (B2B) ที่รัดกุมควรมีอย่างน้อย 6 หัวข้อนี้ ไม่ว่าจะเป็นการว่าจ้างเอเจนซี่การตลาด ผู้รับเหมาไอที หรือผู้ให้บริการบำรุงรักษาแบบต่อเนื่อง

1. ขอบเขตงาน/บริการ (Scope of Work): รายละเอียดของงานที่ต้องทำ และสิ่งที่ไม่รวมอยู่ในขอบเขต
2. ผลงานที่ส่งมอบและกำหนดเวลา: วันที่ต้องส่งมอบแต่ละขั้นตอน พร้อมมาตรฐานที่ยอมรับได้
3. ค่าบริการและเงื่อนไขการชำระเงิน: จำนวนเงิน วิธีชำระ และกำหนดวันครบชำระ
4. การยกเลิกสัญญาและค่าชดเชย: เงื่อนไขที่ทั้งสองฝ่ายยกเลิกสัญญาได้ และผลต่อค่าจ้างที่ทำไปแล้ว
5. การรักษาความลับ: ข้อมูลของแต่ละฝ่ายที่ห้ามเปิดเผยระหว่างและหลังสิ้นสุดสัญญา
6. กฎหมายที่ใช้บังคับและเขตอำนาจศาล: ระบุว่าใช้กฎหมายไทยและศาลใดเป็นผู้ตัดสินหากเกิดข้อพิพาท

ในทางปฏิบัติ ธุรกิจจำนวนมากตกลงกันผ่านอีเมลหรือ LINE ก่อน แล้วค่อยเขียนสัญญาทีหลังแบบเร่งรีบ ซึ่งมักทำให้ข้อ 4 (การยกเลิกสัญญา) และข้อ 5 (การรักษาความลับ) ถูกละเลยไป ทั้งที่เป็นสองข้อที่มักกลายเป็นประเด็นข้อพิพาทมากที่สุดเมื่อความสัมพันธ์ทางธุรกิจไม่ราบรื่น

ค่าบริการ การชำระเงิน และอากรแสตมป์: จุดที่ธุรกิจมักพลาด

สัญญาจ้างทำของโดยทั่วไปมีข้อผูกพันเรื่องอากรแสตมป์ ซึ่งต่างจากสัญญาจ้างแรงงานที่ไม่มีข้อผูกพันนี้ จุดนี้คือสิ่งที่ธุรกิจ SME มักไม่รู้ตัวจนกว่าจะถึงเวลาตรวจสอบบัญชีหรือยื่นภาษี

ทางปฏิบัติที่ปลอดภัยคือปรึกษาสำนักงานบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีก่อนสรุปมูลค่าสัญญาและวิธีการชำระเงิน โดยเฉพาะสัญญาที่มีมูลค่าสูงหรือเป็นสัญญาต่อเนื่องระยะยาว เพราะภาระอากรแสตมป์ที่คำนวณผิดอาจกลายเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่คาดคิดในภายหลัง

จาก LINE หรืออีเมลไปมา สู่สัญญาบริการที่เซ็นถูกต้อง ใน 5 นาที

การเปลี่ยนจากการต่อรองผ่าน LINE หรืออีเมล เป็นสัญญาที่เซ็นถูกต้องทำได้เร็วกว่าที่คิด ขั้นตอนพื้นฐานคือ อัปโหลดเทมเพลตสัญญา กรอกชื่อคู่สัญญา ส่งลิงก์ให้เซ็นผ่านการยืนยันตัวตนด้วย OTP แล้วรอเอกสารเสร็จสมบูรณ์

สิ่งที่ต้องเข้าใจให้ถูกต้องคือ การยืนยันตัวตนด้วย OTP เป็นตัวเสริมความน่าเชื่อถือของหลักฐาน ไม่ใช่เงื่อนไขที่กฎหมายบังคับให้ต้องมีจึงจะถือว่าเอกสารมีผลทางกฎหมาย เอกสารที่เซ็นแบบอิเล็กทรอนิกส์ทั่วไปมีผลผูกพันตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544อยู่แล้ว เพียงแต่ OTP และประวัติการเซ็นเอกสาร (audit trail) ช่วยให้พิสูจน์ตัวตนผู้เซ็นได้ชัดเจนขึ้นหากเกิดข้อพิพาท เช่นเดียวกับที่อธิบายไว้ในหลักฐานที่ใช้ในชั้นศาล

หากคู่สัญญาอีกฝ่ายเป็นฟรีแลนซ์รายเดี่ยวไม่ใช่บริษัท ควรดูสัญญาฟรีแลนซ์ซึ่งเป็นกรณีเฉพาะที่ต่างจากสัญญาบริการ B2B แบบนี้ ส่วนกรณีที่ต้องมีข้อตกลงเรื่องข้อมูลลับที่ครอบคลุมมากขึ้น ควรดูตัวอย่างสัญญาไม่เปิดเผยข้อมูล (NDA)แยกต่างหาก และถ้าความสัมพันธ์จริง ๆ เข้าข่ายเป็นการจ้างงานประจำ ควรดูสัญญาจ้างงานแทน สำหรับธุรกิจที่ต้องออกใบเสนอราคาก่อนเซ็นสัญญา ดูตัวอย่างใบเสนอราคาประกอบ

คำถามที่พบบ่อย

สัญญาจ้างทำของ ต้องติดอากรแสตมป์ไหม

โดยทั่วไปสัญญาจ้างทำของมีข้อผูกพันเรื่องอากรแสตมป์ ต่างจากสัญญาจ้างแรงงานที่ไม่มีข้อผูกพันนี้ ควรปรึกษาสำนักงานบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีเพื่อคำนวณให้ถูกต้องตามมูลค่าสัญญาของแต่ละกรณี

ผู้รับจ้างเป็นบริษัทได้ไหม หรือต้องเป็นบุคคลธรรมดา

ผู้รับจ้างในสัญญาจ้างทำของสามารถเป็นนิติบุคคลได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นบุคคลธรรมดาเสมอไป นี่คือความแตกต่างเชิงโครงสร้างที่สำคัญเมื่อเทียบกับสัญญาจ้างแรงงาน ซึ่งลูกจ้างต้องเป็นบุคคลธรรมดาเท่านั้น

สัญญาบริการ เซ็นออนไลน์ได้ไหม ใช้ได้ตามกฎหมายไหม

สัญญาบริการสามารถเซ็นด้วยลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ได้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ซึ่งให้ผลผูกพันทางกฎหมาย โดยไม่จำเป็นต้องพิมพ์เอกสารออกมาเซ็นด้วยมือ

ถ้าเขียนสัญญาผิดประเภท (จ้างทำของ ทั้งที่จริงคือจ้างแรงงาน) จะเกิดอะไรขึ้น

ผลที่ตามมาขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี เช่น ระดับการบังคับบัญชาและความเป็นอิสระในการทำงานจริง อาจนำไปสู่การถูกประเมินภาษีย้อนหลังหรือข้อพิพาทเรื่องสิทธิลูกจ้าง เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะ ควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายสำหรับสถานการณ์ของคุณ

สรุป

ประเภทของสัญญาที่เลือกไม่ใช่แค่รายละเอียดทางเอกสาร แต่เป็นสิ่งที่กำหนดภาษี ประกันสังคม และความเป็นเจ้าของผลงานที่ธุรกิจต้องรับผิดชอบ สัญญาจ้างทำของและสัญญาจ้างแรงงานดูคล้ายกัน แต่ผลทางกฎหมายต่างกันจริง การมีสัญญาบริการที่ครบทั้ง 6 หัวข้อ ตั้งแต่ขอบเขตงานไปจนถึงเขตอำนาจศาล ช่วยลดความเสี่ยงเมื่อเกิดข้อพิพาทได้อย่างมีนัยสำคัญ

ถ้าคุณกำลังจะออกสัญญาบริการให้คู่ค้าหรือผู้รับจ้าง ลองใช้เทมเพลตสัญญาบริการที่ครบถ้วนและส่งให้เซ็นแบบอิเล็กทรอนิกส์แทนการต่อรองผ่านแชท ทดลองใช้ Jabmue เพื่อดูเทมเพลตสัญญาบริการจากแกลเลอรี หรือดูราคาปัจจุบัน

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือภาษีสำหรับกรณีเฉพาะ ควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายหรือนักบัญชีก่อนตัดสินใจในประเด็นที่มีความเสี่ยงสูง