ร่างแก้ไข พ.ร.บ.ธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ 2569 (ยังไม่ใช่กฎหมาย)

นี่คือร่างกฎหมาย ไม่ใช่กฎหมายที่บังคับใช้แล้ว สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ได้เปิดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะเกี่ยวกับร่างแก้ไขพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ระหว่างวันที่ 12 พฤษภาคม ถึง 15 มิถุนายน 2569 ซึ่งถือเป็นการปรับปรุงครั้งใหญ่ที่สุดในรอบ 20 กว่าปีของกรอบกฎหมายฉบับนี้ แต่กระบวนการยังต้องผ่านขั้นตอนอีกหลายขั้นก่อนจะมีผลบังคับใช้จริง

กฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันยังคงเป็น พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ฉบับปัจจุบัน (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2551) บทความนี้สรุปสิ่งที่ร่างเสนอให้เปลี่ยนแปลง โดยใช้ภาษาเชิงข้อเสนอตลอดทั้งบทความ เพื่อไม่ให้เข้าใจผิดว่าเป็นกฎหมายที่บังคับใช้แล้ว

สรุปสั้น (⚠️ นี่คือร่าง ยังไม่ใช่กฎหมาย): ETDA เปิดรับฟังความคิดเห็นร่างแก้ไข พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ระหว่างวันที่ 12 พฤษภาคม ถึง 15 มิถุนายน 2569 สิ่งที่ร่างนี้เสนอให้เปลี่ยน ได้แก่ (1) นิยามลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ที่เสนอให้ครอบคลุมข้อมูลไบโอเมตริกอย่างชัดเจน (2) การจัดกลุ่มผู้ให้บริการธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์เป็น 7 ประเภท (3) เปลี่ยนจากระบบใบอนุญาตบังคับเป็นระบบรับรองแบบสมัครใจ ร่างนี้ต้องผ่านการพิจารณาของรัฐสภาก่อนจึงจะมีผลบังคับใช้ ซึ่งอาจใช้เวลาถึง 1 ปี กฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันยังคงเป็น พ.ร.บ. ฉบับ พ.ศ. 2544 เดิม

บทความนี้จะอัปเดตตามความคืบหน้าของกระบวนการนิติบัญญัติ ทั้งเมื่อการรับฟังความเห็นสิ้นสุด เมื่อร่างเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา และเมื่อมีการประกาศใช้จริง สถานะล่าสุดที่ตรวจสอบ: 7 สิงหาคม 2569

สิ่งที่จะได้จากบทความนี้

• นี่คือร่างกฎหมายที่ยังอยู่ระหว่างขั้นตอนการรับฟังความเห็นและรอเข้าสู่รัฐสภา ไม่ใช่กฎหมายที่บังคับใช้แล้ว
• กฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันคือ พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ฉบับปัจจุบัน
• ร่างเสนอให้ขยายนิยามลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ให้ครอบคลุมข้อมูลไบโอเมตริก
• ร่างเสนอให้จัดกลุ่มผู้ให้บริการธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์เป็น 7 ประเภท
• ร่างเสนอให้เปลี่ยนจากระบบใบอนุญาตบังคับเป็นระบบรับรองแบบสมัครใจ
• กระบวนการเข้าสู่รัฐสภาและบังคับใช้จริงอาจใช้เวลาถึง 1 ปี

ร่างนี้คืออะไร และตอนนี้อยู่ขั้นตอนไหน

ร่างแก้ไข พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 เป็นข้อเสนอปรับปรุงกฎหมายที่จัดทำโดย ETDA ซึ่งเปิดรับฟังความคิดเห็นสาธารณะระหว่างวันที่ 12 พฤษภาคม ถึง 15 มิถุนายน 2569 (Tilleke & Gibbins, Thailand Set to Overhaul Its E-Transactions Framework, 2569) ร่างแรกของการปรับปรุงนี้ถูกเผยแพร่ครั้งแรกในช่วงปลายปี 2567 ก่อนที่จะเข้าสู่การรับฟังความเห็นอย่างเป็นทางการในปี 2569 ซึ่งสะท้อนว่ากระบวนการปรับปรุงกฎหมายฉบับนี้ใช้เวลากว่า 18 เดือน

สถานะปัจจุบัน (ตรวจสอบล่าสุด 7 สิงหาคม 2569)

• ✅ การรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ: 12 พฤษภาคม ถึง 15 มิถุนายน 2569
• ⏳ ขั้นตอนถัดไป: เสนอร่างต่อรัฐสภาเพื่อพิจารณา
• ⏳ ระยะเวลาก่อนมีผลบังคับใช้: อาจใช้เวลาถึง 1 ปี นับจากขั้นตอนรับฟังความเห็น
• ✅ กฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน: พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ฉบับปัจจุบัน ไม่มีการเปลี่ยนแปลง

สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจ: ตราบใดที่ร่างนี้ยังไม่ผ่านการพิจารณาของรัฐสภาและประกาศใช้อย่างเป็นทางการ กฎหมายที่มีผลบังคับใช้จริงยังคงเป็น พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ฉบับปัจจุบันเท่านั้น ธุรกิจไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงกระบวนการทางกฎหมายใด ๆ ในตอนนี้

นิยามลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ที่ร่างเสนอ: ข้อมูลไบโอเมตริก

ร่างนี้เสนอให้ขยายนิยามลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ให้ครอบคลุมข้อมูลไบโอเมตริกอย่างชัดเจน เช่น ลายนิ้วมือหรือการจดจำใบหน้า ซึ่งปัจจุบันนิยามตามมาตรา 9 ของกฎหมายฉบับเดิมเขียนไว้อย่างกว้าง แต่ไม่ได้ระบุข้อมูลไบโอเมตริกไว้อย่างเจาะจง (Tilleke & Gibbins, 2569)

หากข้อเสนอนี้ผ่านการพิจารณาและมีผลบังคับใช้ ธุรกิจที่ใช้ระบบยืนยันตัวตนด้วยไบโอเมตริกอาจได้รับความชัดเจนทางกฎหมายมากขึ้น ว่าข้อมูลประเภทนี้นับเป็นลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ได้ อย่างไรก็ตาม ต้องย้ำว่าข้อมูลไบโอเมตริกยังคงอยู่ภายใต้การคุ้มครองตามพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) เสมอ ร่างนี้ไม่ได้เสนอให้ยกเว้นข้อมูลไบโอเมตริกจากการคุ้มครองตาม PDPA แต่อย่างใด ธุรกิจที่จะใช้ข้อมูลประเภทนี้ยังต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์การเก็บและประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลควบคู่กันไปเสมอ

ผู้ให้บริการธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ 7 ประเภทที่ร่างเสนอ

ร่างนี้เสนอให้จัดกลุ่มผู้ให้บริการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ออกเป็น 7 ประเภท ตามลักษณะของบริการที่ให้ (Tilleke & Gibbins, 2569) แนวคิดหลักคือการแบ่งแยกความรับผิดชอบและมาตรฐานให้เหมาะสมกับความเสี่ยงของแต่ละประเภทบริการ ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ผู้ให้บริการยืนยันตัวตน ผู้ให้บริการลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ ผู้ให้บริการประทับเวลา ผู้ให้บริการส่งและจัดเก็บข้อมูล ผู้ให้บริการชื่อโดเมน ผู้ให้บริการทะเบียนที่โอนเปลี่ยนมือได้ ไปจนถึงประเภทอื่นที่อาจกำหนดเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวงในอนาคต

หากข้อเสนอนี้มีผลบังคับใช้ ผู้ให้บริการเซ็นเอกสารอิเล็กทรอนิกส์อย่าง Jabmue อาจถูกจัดอยู่ในกลุ่มผู้ให้บริการลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งจะทำให้มีกรอบมาตรฐานที่ชัดเจนขึ้นสำหรับผู้ให้บริการประเภทนี้โดยเฉพาะ อย่างไรก็ตาม การจัดกลุ่มที่แน่นอนยังขึ้นอยู่กับรายละเอียดของกฎหมายฉบับสมบูรณ์ที่ยังไม่ผ่านการพิจารณา

จากใบอนุญาตบังคับ สู่ระบบรับรองแบบสมัครใจที่ร่างเสนอ

ร่างนี้เสนอให้เปลี่ยนจากระบบใบอนุญาตบังคับ ไปเป็นระบบรับรองแบบสมัครใจ (voluntary certification) พร้อมทั้งเสนอให้ปรับความรับผิดจากทางอาญาไปเป็นทางแพ่งสำหรับผู้ให้บริการบางประเภท (Tilleke & Gibbins, 2569) ข้อเสนอนี้ปรากฏทั้งในร่างแรกที่เผยแพร่ปลายปี 2567 และในร่างที่เปิดรับฟังความเห็นในปี 2569 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเป็นแนวทางหลักที่ ETDA ยึดถือมาอย่างต่อเนื่อง

หากข้อเสนอนี้ผ่านการพิจารณา ผู้ให้บริการธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์อาจไม่จำเป็นต้องขอใบอนุญาตแบบบังคับเหมือนในปัจจุบันอีกต่อไป แต่สามารถเลือกเข้าสู่ระบบรับรองมาตรฐานแบบสมัครใจแทน ซึ่งอาจช่วยลดภาระด้านกฎระเบียบสำหรับผู้ให้บริการรายเล็ก แต่รายละเอียดที่แน่นอนของเงื่อนไขการรับรองยังต้องรอร่างฉบับสมบูรณ์ที่ผ่านการพิจารณาของรัฐสภา

กรอบเดียวสำหรับภาครัฐ-เอกชน และสัญญาที่เกิดจากระบบอัตโนมัติ

ร่างนี้ยังเสนอแนวทางการรวมกรอบกฎเกณฑ์ระหว่างภาครัฐและภาคเอกชนให้ใกล้เคียงกันมากขึ้น รวมถึงเสนอแนวทางที่เกี่ยวข้องกับสัญญาที่เกิดจากระบบอัตโนมัติหรือระบบที่ขับเคลื่อนด้วย AI ประเด็นนี้ยังอยู่ระหว่างการพิจารณาและไม่มีรายละเอียดที่ชัดเจนเพียงพอสำหรับการนำไปปฏิบัติในตอนนี้ ธุรกิจที่ใช้ระบบอัตโนมัติในการทำสัญญาไม่ควรตั้งสมมติฐานล่วงหน้าว่าสัญญาที่เกิดจากระบบอัตโนมัติทั้งหมดจะมีผลผูกพันทางกฎหมายโดยอัตโนมัติ จนกว่าจะมีความชัดเจนจากร่างฉบับสมบูรณ์

ธุรกิจควรเตรียมตัวอย่างไรตอนนี้

คำตอบสั้น ๆ คือ ไม่มีอะไรที่ต้องเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายในตอนนี้ เพราะกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ยังคงเป็น พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ฉบับปัจจุบัน ธุรกิจที่ใช้ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์อยู่แล้วสามารถดำเนินงานต่อไปได้ตามปกติ

สิ่งที่ธุรกิจควรทำคือติดตามความคืบหน้าของร่างกฎหมายนี้อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะธุรกิจที่พึ่งพาธุรกรรมดิจิทัลเป็นหลัก และควรหลีกเลี่ยงการเชื่อโฆษณาหรือคำกล่าวอ้างใด ๆ ที่ระบุว่าผลิตภัณฑ์หรือบริการ "สอดคล้องกับกฎหมายใหม่ปี 2569" แล้ว เพราะกฎหมายฉบับนี้ยังไม่มีผลบังคับใช้ คำกล่าวอ้างลักษณะนี้ควรได้รับการตรวจสอบอย่างรอบคอบก่อนเชื่อถือ

คำถามที่พบบ่อย

ร่างนี้มีผลบังคับใช้เมื่อไหร่

ยังไม่มีวันที่แน่นอน ร่างนี้ต้องผ่านการพิจารณาของรัฐสภาก่อนจึงจะมีผลบังคับใช้ ซึ่งตามกรอบเวลาปกติของกระบวนการนิติบัญญัติไทยอาจใช้เวลาถึง 1 ปี นับจากขั้นตอนรับฟังความเห็นสาธารณะที่สิ้นสุดในเดือนมิถุนายน 2569

ตอนนี้ต้องทำอะไรเปลี่ยนแปลงไหม

ไม่ต้อง กฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันคือ พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 ฉบับปัจจุบัน ซึ่งยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ธุรกิจสามารถใช้ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ตามกรอบกฎหมายปัจจุบันได้ตามปกติ

ลายเซ็นไบโอเมตริกจะบังคับใช้ทันทีไหม

ไม่ นี่เป็นเพียงข้อเสนอให้ขยายนิยามลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ให้ครอบคลุมข้อมูลไบโอเมตริกในร่างกฎหมายเท่านั้น ไม่ใช่ข้อบังคับให้ธุรกิจต้องเริ่มใช้ลายเซ็นไบโอเมตริกทันที และยังไม่มีผลบังคับใช้จนกว่าร่างจะผ่านการพิจารณาของรัฐสภา

ธุรกิจอี-ซิกเนเจอร์ต้องขอใบอนุญาตใหม่ไหม

ตามข้อเสนอในร่างนี้ ผู้ให้บริการอาจไม่จำเป็นต้องขอใบอนุญาตแบบบังคับเหมือนเดิม แต่สามารถเลือกเข้าสู่ระบบรับรองแบบสมัครใจแทน อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเพียงข้อเสนอที่ยังไม่มีผลบังคับใช้ รายละเอียดที่แน่นอนต้องรอร่างฉบับสมบูรณ์ที่ผ่านการพิจารณาของรัฐสภา

สรุป

ร่างแก้ไข พ.ร.บ. ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 เป็นการปรับปรุงครั้งใหญ่ที่สุดในรอบ 20 กว่าปีของกรอบกฎหมายฉบับนี้ แต่ ยังคงเป็นเพียงร่าง ไม่ใช่กฎหมายที่บังคับใช้แล้ว ข้อเสนอสำคัญได้แก่การขยายนิยามลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ให้ครอบคลุมข้อมูลไบโอเมตริก การจัดกลุ่มผู้ให้บริการเป็น 7 ประเภท และการเปลี่ยนจากระบบใบอนุญาตบังคับเป็นระบบรับรองแบบสมัครใจ

ธุรกิจไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงกระบวนการทางกฎหมายใด ๆ ในตอนนี้ แต่ควรติดตามความคืบหน้าอย่างต่อเนื่อง สำหรับธุรกิจที่ต้องการใช้ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ภายใต้กรอบกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน สามารถอ่านคู่มือฉบับสมบูรณ์เรื่องความถูกต้องตามกฎหมายของลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ และน้ำหนักหลักฐานของเอกสารที่เซ็นออนไลน์ในชั้นศาล หรือทดลองใช้ Jabmue ได้ทันที

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการติดตามความเคลื่อนไหวทางกฎหมาย ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะ ควรปรึกษาที่ปรึกษากฎหมายสำหรับการตัดสินใจทางธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับร่างกฎหมายฉบับนี้